Buurttuincafé 6 @ Het Boerenhof: bodem en compost

Buurttuincafé 6 @ Het Boerenhof: bodem en compost

Het Boerenhof

Zaterdagnamiddag 22 oktober 2016. Verzamelen geblazen in het Boerenhof voor de laatste editie van het Buurtmoestuincafé in 2016.

Deze ingesloten tuin werd de voorbije maanden omgetoverd tot een oase compleet met wadi, hooilandjes, moestuinen, zitperkjes, buurtcomposteerplaats en klimplantengalerijen. Het geknipte decor om het te hebben over bodems en compostering in buurtmoestuinwerkingen.

De stralende zon hield iedereen wellicht in hun eigen moestuin want de opkomst was deze keer eerder mager te noemen. Met vertegenwoordigers van het Boerenhof, de tuin van Heden en Het Drakennest trokken we de tuin in.

Na veel bewonderende blikken over wat er al allemaal aan het groeien was, verplaatsten we de zitbank in de herfstzon en konden we aan een informatiesessie beginnen over de bodem.

Een impressie van wat er die dag werd verteld…

Observeer voor je begint!

BODEMONDERZOEK

De bodem is een wonderlijk web van samenwerkingen en levensvormen en teveel, te weinig of verkeerde ingrepen kunnen een en ander in de war sturen met lastige gevolgen. Als je een beetje naar jouw bodem leert luisteren en kijken, kan je al heel veel informatie aflezen.

Wat kan je zelf doen?

  • Indicatorplanten leren jou waar de bodem compact, te nat of stikstofrijk is
  • De bezinkingsproef met een bokaaltje en wat grond leert jou of je klei-leem of zandgrond in jouw tuin hebt.
  • De kneedtest leert jou alles over de grondsoort als je geen tijd hebt om te wachten of je geen bokaaltje hebt
  • Bodemleven observeren: geoefende tuiniers zien snel hoe levendig de bodem eruit ziet.

In het labo, een echte grondontleding.

Bij de bodemkundige dienst van Belgîe kan je een bodemstaal nemen dat massa’s informatie levert  over jouw bodemstaal. Lees er alles over op www.bdb.be ; In bijlage ook het verslag van het bodemonderzoek in het Boerenhof, ter inspiratie.

  • structuur, gehalte koolstof, gehalte humus
  • elementensamenstelling N P K Na Ca Mg
  • zware metalen  - In een stadse moestuin soms wel een probleem.

     Vervuilde grond?  In de bijlage vind je tips om de schade te beperken

 

Nu je de bodem wat beter hebt leren kennen begint het echte werk.

Op welke manier kan je de bodem bemesten? Welke technieken bestaan er op moestuinschaal?

BEMESTINGSADVIES

Uit de testresultaten van het bodemonderzoek op het Boerenhof blijkt de bodem 'zandleem met geïsoleerde kalksteen' te zijn. Na enig zoekwerk bracht ons dat bij het vele cement dat werd mee ingezeefd na de afbraak van de garageboxen in een vorig leven van de plek.  Het is een bodem met heel veel kalk en erg weinig organische stof.  Een droomsituatie voor een kruidenrijk kalkgrasland, voor een moestuin ligt dat wat moeilijker.

In het bodemonderzoek krijg je de aangeraden bemestingshoeveelheden in gram per 10 m2.  De volgende vraag voor ecologische moestuiniers is dan, waar haal ik dat richtgetal? -> met compost en/of groenbemesters.

1.Compost :

  •  gft – compost aankopen
  • Vlaco-compost … www.vlaco.be
  • Wormenbak + percolaat : voor mensen zonder tuin, dit supergeconcentreerde goedje is waar toverspul voor jouw bodemleven en dus ook jouw plantengroei.
  • Diy : De beste compost maak je nog altijd zelf! Zolang je de regels van de kunst wat respecteert kan je werkelijk zwart goud voor jouw bodemleven aanmaken.

Wat heb je nodig?

  • water
  • organisch materiaal : koolstofrijk materiaal “bruin”
  • organisch materiaal : stikstofrijk materiaal  “groen”
  • zuurstof

Het internet staat zo ongeveer bol van de tips over composteren. Onthou vooral dat als je hoge kwaliteit wil bereiken, je er ook veel werk en energie zal moeten instoppen. Gewoon alles op een hoopje laten liggen bereikt zelden goede resultaten. Voldoende materiaal, de hoop groot genoeg maken, voldoende afwisseling tussen groen en bruin materiaal en voldoende keren. Dat zijn zowat de basisregels.  Meer weten? Hier lees je alles over compost www.velt.be        www.bio-compost.be

 

2.Groenbemesters :

 Een heel prettige manier om het gehalte organische stof in jouw bodem naar omhoog te krijgen is door het inzaaien van groenbemesters. Dat zijn planten die je inzaait en in de bodem inwerkt of laat composteren ter plekke.  Er bestaat wat verwarring tussen stikstoffixeerders en groenbemesters. Sommige planten (vooral de vlinderbloemigen) kunnen stikstof uit de lucht vangen en opslaan in knobbeltjes op hun worteltjes met behulp van bepaalde bacteriën. Dat zijn dus stikstoffixeerders.

Als die onder stress gezet worden, door afgevreten te worden of afgemaaid of geoogst waarbij de wortels blijven zitten, geven ze stikstof vrij aan de bodem.

Bekende planten die dit doen zijn lupine, witte en rode klaver, inkarnaatklaver, luzerne, brem,… Andere planten die je inzaait om te laten composteren ter plekke en de bodem te bedekken in de winter noemen we groenbemesters. 

Mosterdblad, phacelia, rogge, japanse haver, boekweit,… zijn de gekendste.  Ervaren tuiniers gaan met de keuze van hun groenbemester bepaalde stoffen in de grond opbouwen en daarmee de volgende teelt bemesten. Phacelia is een heel fijne keuze omdat die in de bosliefjesfamilie zit. Naast een heerlijke naam ook zeer interessant voor de moestuinier omdat er geen enkele groente hiermee verwantschap toont en dus ook geen ziektes doorgeeft. Het zijn werkelijk heerlijke bloemen voor de bijen en in de winter vriest alles gewoon kapot. Het winterdekentje beschermt jouw moestuingrond heel de winter lang en in de lente kan je zo gaan zaaien.

In de bijlage zit er een bestandje met daarin alle info over groenbemesters

3. Mest

Verse mest is voor de moestuin niet zo interessant. Er zitten teveel ziektekiemen in en vaak is de mest ook gewoon te sterk voor de planten. Wat wel heel goed werkt is de dierlijke mest eerst meecomposteren zodat alles veel zachter geworden is en beter opneembaar door het bodemleven. Biologische mest van varkens, koeien en paarden is in de stedelijke omgeving niet zo makkelijk te vinden. Wat wel haalbaarder is om te gebruiken is de mest van kippen, kleine huisdieren zoals konijnen,… Uitwerpselen van vleeseters als katten en honden zijn niet zo geschikt om te gebruiken in de moestuin. Het vraagt speciale composteringstechnieken om die veilig te gebruiken.

Even ging het gesprek over composttoiletten. Het is een fantastische manier om geen water te verbruiken én een zeer waardevolle grondstof  te behouden om de bodem verder mee op te bouwen. Misschien zijn we het in onze cultuur helemaal niet meer gewoon, maar er is met onze mest best veel waardevols te doen.

Kanttekeningen bij het gebruik ervan in buurtmoestuinen en volkstuintjes zijn het zorgvuldig gebruik ervan,  elke gebruiker moet goed weten wat wel en niet kan.

Je hebt geen controle op gebruik van medicijnen en andere bodemvreemde stoffen.

Een goed idee maar dan vooral voor particulier gebruik.

www.greenevelien.com/blog/composttoilet

4.Speciallekes

Het thema bemesting en alle soorten compost sprak aardig tot de verbeelding want nieuwe technieken bleven ons maar om de oren vliegen… Hieronder een kleine selectie en de bedenkingen voor het stadstuinieren.

Houtsnippers

Snoeiafval kan je versnipperen en wordt op die manier heel veel gebruikt in tuinen en parken als bodembedekking. Dat werkt erg goed tegen “onkruiden”, de bodem blijft vochtig, het bodemleven blijft actief en je bent een pak tuinafval kwijt. Prachtig toch! In de moestuin kan je beter oppassen met die snippers. Om die af te breken heb je een pak stikstof nodig en als er niet veel stikstof in jouw grond zit dan gaat alles naar de vertering in plaats van naar jouw groentjes. Kleine groentjes zijn het resultaat. Op de paden kan het perfect en tussen kleinfruit is het ideaal.

Wil je het in de moestuin gebruiken? Het werkt zeer goed in combinatie met stikstofrijk groen materiaal om eerst voor te composteren. Via de groendienst kunnen buurtmoestuinen daar aan geraken. Zelf hakselen is een luid en lastig karwei.

Gesteentemelen

Lavagruis, basaltmeel,kleimineralen,… het klinkt als alchemie. Soms zie je tuiniers die hier trouw bij zweren. Ze dienen om mineralen aan de bodem toe te voegen waar jouw groenten gezond en sterk van worden. Ze zijn vooral werkzaam in de celwand en versterken de cellen tegen ziektes en schimmels. Bij de opstart kan je er misschien voor kiezen, in een ecologische tuin kan je vragen stellen bij de herkomst en duurzaamheid daarvan.

Compostthee

Hoogwaardige compost kan je gewoon nog helemaal subliem maken door er compostthee van te maken. Met wat voeding en enkele uren beluchting ga je het aantal nuttige bacteriën vertriljoenvoudigen. Als je daarmee jouw bodem en planten gaat besproeien leg je een filmpje van nuttige beestjes die beschermen en beter voeding kunnen opnemen.

www.bio-compost.be  

EM, Bokashi

Effectieve micro-organismen zorgen voor een betere opname van voedingsstoffen. Je kan die aan je bodem toevoegen om alles een boost te geven. Speciaal voor stedelijk gebruik bestaan er ook heuse Bokashi-emmers. Dat is een techniek om jouw groenafval te fermenteren. Vergelijk het een beetje met gefermenteerd voedsel. Het is beter opneembaar en helpt de darmflora te herstellen en in evenwicht te brengen.

Hugelbedden

Een recentere techniek vanuit de permacultuur is het maken van Hugelbedden. Je werkt een hele hoop onverteerd houtig materiaal de bodem in en bouwt er een hoop op. De meeste energie gaat eerst naar de afbraak van dit materiaal, maar er is voeding voor jaren aanwezig op deze manier. Je gaat eerder van een bacteriecultuur naar een schimmelcultuur. Leuke techniek maar heel veel werk en in de stad is zowel sleuren met hout als met grond snel een dure of energie-intensieve ingreep.

Mycorrhiza

En de moeilijke woordenshow stopte maar niet. Dit zijn de “wortels” van zwammen en schimmels. Een sterk ontwikkeld bodemnetwerk is cruciaal voor de gezondheid van de bodem. Hiermee worden voedingsstoffen verplaatst en kunnen planten ook op minder kwalitatieve grond goed uitgroeien. Een kostbaar geschenk voor de tuinier dus. Niet spitten, niet spuiten, geen kunstmest en veel organisch materiaal zijn de sleutel.

Uit deze veelheid aan technieken moet je gewoon kiezen wat het beste past bij jouw buurtmoestuin en de ervaring van de groep. Buurtmoestuinen en stadsmoestuinen zijn bij uitstek geschikt om er buurtcomposteringsprojecten te starten. Met wat ruimte en goede inplanting van de compostplek kan je veel organisch materiaal uit de buurt verzamelen en omzetten in lekkere groenten. Er zijn wel wat praktische zaken waar je rekening moet mee houden om het te doen lukken, maar er zijn enorme potenties aan energiestromen die je zo lokaal kan omzetten in grond.

Een vaste afleverdag, tips over wat wel en wat niet op de hoop mag, ervaren compostmeesters en voortonen zijn waardevolle technieken gebleken.

Dan was het al snel tijd voor de laatste vraag van de namiddag…

 

Wanneer is de beste tijd om te bemesten?

Helaas geen ja- nee –vraag en dus alweer een complex antwoord.

De beschikbaarheid van voedingsstoffen in de bodem hangt onder meer af van het bodemleven, de grondsoort en de plantensoorten die je wil kweken.

Als vereenvoudigde regel kan je stellen hoe beter het bodemleven, hoe meer en beter voedingsstoffen kunnen worden opgenomen.  Zware grond werkt wat trager dus daar kan je best compost in het najaar toevoegen en rustig laten verteren tegen de lente terwijl lichte zandgrond liefst in het voorjaar pas compost krijgt.

Dan toch nog een allerlaatste vraag voor de weggedoken zon ons naar huis drijft op dit buurtmoestuincafé.

Moet je elk jaar kalk strooien?

(zeewier)Kalk wordt in het moestuinieren gebruikt om de ph of zuurtegraad te regelen. Die ph is best vrij neutraal, te hoge of te lage ph verhindert veel voedingsstoffen om te worden opgenomen. Veel tuiniers zweren bij een jaarlijkse bekalking. Dat doen zonder de ph van je grond te kennen is niet zo’n goed idee. Als de zuurtegraad te laag is en de grond te kalkrijk kan dat jaren duren vooraleer alles weer in evenwicht is.  Het bodemleven heeft kalk nodig om het skelet op te bouwen, organisch materiaal verzuurt en de regen in de stad is ook licht zuur.

In het bodemonderzoek bleek al heel veel kalk te zitten. In het boerenhof dienen we dus helemaal niet te gaan bekalken.

Ziezo, dat was het dan voor de buurtmoestuincafé’s 2016.

 

Een fijne winterrust en veel moestuinierplezier volgend jaar! Alvast een aankondiging voor in jouw nog sprankelend lege agenda:

VOLGENDE BUURTMOESTUINCAFE

De trefdag samentuinen strijkt neer in Gent en dat is ideaal om de moestuinwerking nog eens voor te stellen en uit te wisselen met samentuiniers van over heel Vlaanderen. We lichten er de Gentse aanpak toe, maar er zijn ook vormingen rond permacultuur,…

VELT trefdag samentuinen zaterdag 28 januari 2017 in MPI De Oase te Gent,

Het wordt een vol programma met workshops en netwerkondersteunende activiteiten rond samentuinen. Vergeet je niet op voorhand in te schrijven op www.velt.be

 

 

 

 

 

 

 

Buurtmoestuinbegeleiding

35 leden
sinds 18/06/2015
Buurtmoestuinbegeleiding

In deze groep kunnen jullie ervaringen, ideeën, tips... uitwisselen met de andere buurtinitiatieven die we begeleidden vanuit Stad Gent. Ook kunnen er eventueel afspraken gemaakt worden rond samenaankopen, gedeeld gebruik van materiaal, uitwisseling van kennis en vaardigheden... Laat je gaan, en zet zeker ook je project op de kaart!

Willen jullie ook een buurtmoestuin opstarten of moestuinbegeleiding krijgen? Stuur een mailtje naar info@gentklimaatstad.be.

 


Nieuws

Heb je iets aan te kondigen? Een leuk recept ontdekt of een blogpost die je wil delen? Een boeiend artikel ontdekt over voeding? Publiceer het hier!