Duizend glimwormen en visgraten! – alle fosfaten nog aan toe!

Duizend glimwormen en visgraten! – alle fosfaten nog aan toe!

Ode aan de postbode

 

Fosfor zit in botten en tanden, in visgraten en kippenstront, in glimwormen en diepzeemonsters die respectievelijk hun partner en hun kostje bijeen moeten hengelen. 

Het is 1 van de 3 chemische elementen die cruciaal zijn voor plantengroei en een basisonderdeel van alle handelsmeststoffen (de NPK-waarde van potgrond, compost, kunstmest… kun je terugvinden op alle potgrondzakken).  Fosfor stimuleert vooral de groei en de wortelvorming.  Fosforgebrek bij planten herken je aan dwerggroei,

Het is een levensbelangrijk element voor alle stofwisselingsprocessen binnen levende wezens.  Adenosinetrifosfaat – ATP – is de energiedrager die in en tussen onze cellen alle uitwisselingen mogelijk maakt, de postbode die op zijn (elektrische) fiets door weer en wind de schakel vormt tussen de kleine celletjes en het gehele organisme.  Zonder fosfor staakt de post en valt alle elektronische mailverkeer stil.  Algehele verwarring, alle structuren gaan aan het wankelen. 

 

Fungi for life!

 

Ons lichaam weet dit – net zoals de oerbacteriën die aan de basis lagen van onze mitochondrieën, de energiecentrales binnen onze cellen – en doet er alles aan om fosfor steeds opnieuw te blijven gebruiken.

Op grotere schaal bestaat er in de natuur ook zoiets als een ‘fosforcyclus’.  De fosfor die in levende wezens teveel is wordt uitgescheiden (vogelkak, urine) en de fosfor die ligt opgeslagen in het lichaam wordt weer opgenomen in het milieu wanneer het organisme sterft (behalve wanneer dit organisme aan het milieu wordt onttrokken)

Fosfor dat terecht komt in onbewerkte, ‘ongerepte’ bodems wordt opgenomen door het ondergrondse netwerk van schimmeldraden – de mycorrhizale mycelia, beter gekend als de paddestoelen die er soms uit ontstaan (zoals de vliegenzwam bvb.).  Deze schimmeldraden vormen, zeker in oude ‘wilde’ bosbestanden, maar ook in graslanden (weidechampignon), een enorm ondergronds netwerk.  Zo kunnen bomen over grote afstanden met elkaar communiceren en worden er ook mineralen (zoals fosfor) e.a. chemische verbindingen uitgewisseld.  Het is eigenlijk een hele handel daar onder je voeten, met ontelbare interacties, een beetje zoals de dow jones of de bel20 (zonder speculatie, maar wel mét schommelingen en investeerdersonrust).

Een milieu waarin deze bodeminteracties intact zijn is perfect in staat om zichzelf te onderhouden zonder input van buitenaf.  Alles wordt er immers gerecycleerd.  Het huidige landbouwmodel leunt helaas echter nog steeds zwaar op het ontginnen van fosfaatrijke gesteenten – en die voorraden zijn zienderogen aan het slinken.  Men voegt steeds opnieuw fosfor toe omdat de bodem niet in staat is om die vast te houden en te laten circuleren.  Het gevolg is dat deze uitspoelt naar grachtkanten, net zoals een deel van de stikstof en de kalium.  De planten die je daar aantreft zijn vaak de planten die deze mineralen het meest efficiënt kunnen opvangen: grote brandnetel, riet..  Vandaar dat je langs veel grachtkanten dezelfde planten tegenkomt (die soms beter groeien dan het gewas op het veld) en in veel grachten ook massaal veel kroos en algen ziet (superhappy met de overvloed aan N en P).

 

Hoe word je een fosfaatpiraat?

 

Enkele tips en ideetjes (met vuurvliegje boven het hoofd):

 

  • ipv de vanggewassen dood te sproeien langs de velden deze terug op het land brengen
  • fosfor kan teruggewonnen worden uit urine en mest (al is dat al bij al een vrij duur en intensief proces, zeker niet overal haalbaar)
  • urine en mest (ook die van mensen) kunnen terug op het land gebracht worden na transformatie (er valt hier misschien nog veel te winnen door er via een tussenstap biogas uit te produceren, een hernieuwbare energiebron) – maar kleinschalig kan het ook gewoon door gebruik te maken van een composttoilet (is natuurlijk wel iets moeilijker als je in een appartement in de stad woont en geen toegang hebt tot grond)
  • onze voedselproductie kan (en moet eigenlijk) omgegooid worden van agro-industrie naar agro-ecologie, en zo efficienter samenwerken met de natuur (lees: we doen er goed aan om onze hoogmoed op te geven dat we als mens alles beter weten en zelf alles beter kunnen – waarbij we echter veel meer energie nodig hebben om hetzelfde klaar te spelen en er niet in slagen om de kringlopen te sluiten).  Dit betekent minder bodemverstoring, veel meer bomen en struiken, ruimte voor (productieve) natuur in en rond landbouwbedrijven, meer diversiteit op en rond het bedrijf, kleinere schaal, aaneenschakeling van gronden en percelen tot agro-eco-systemen, lokaler leven, intensievere lokale netwerken en samenwerkingsverbanden, meer mensen en minder machines op het land, etc..)
  • voor wie toch wil blijven werken met spoeltoiletten bestaat er zoiets als de helofytenfilter – ook superhandig: je haalt de voedingsstoffen er weer uit én krijgt zuiver water dat ook weer de kringloop in kan.  Sommige kleine dorpen zonder riolering zijn compleet op dit soort biofilter aangewezen voor hun waterzuivering.

 

Extra leesvoer:

 

https://mens-en-gezondheid.infonu.nl/gezonde-voeding/66663-fosfortekort-symptomen-en-behandeling-tekort-aan-fosfor.html

over wat fosfor allemaal doet in je lichaam

 

https://www.youtube.com/watch?v=QDixJIH8TJ8

Glycolyse uitgelegd in een verhaal met biggetjes en hun huis J

 

https://www.wur.nl/nl/Dossiers/dossier/Fosfaat-1.htm (over wetenschappelijk onderzoek naar het terugwinnen van fosfaat en het herstellen van de kringloop)

 

http://www.microbiologie.info/fosfaat%20keten%20kringloop.html (heel kort geschetst hoe de fosfaatkringloop in elkaar zit en hoe mycorrhyzae hierin een grote bufferende rol kunnen spelen)

 

https://humanurehandbook.com/

over het ultieme sluiten van allerlei voedselkringlopen en het vreemde westerse taboe dat heerst rond iets wat uit ons lichaam komt.

 

http://www.kilianwater.nl/nl/helofytenfilters.html

Hoe een helofytenfilter werkt, waarmee je ‘verloren’ voedingsstoffen kunt recupereren

 

Buurtmoestuinbegeleiding

35 leden
sinds 18/06/2015
Buurtmoestuinbegeleiding

In deze groep kunnen jullie ervaringen, ideeën, tips... uitwisselen met de andere buurtinitiatieven die we begeleidden vanuit Stad Gent. Ook kunnen er eventueel afspraken gemaakt worden rond samenaankopen, gedeeld gebruik van materiaal, uitwisseling van kennis en vaardigheden... Laat je gaan, en zet zeker ook je project op de kaart!

Willen jullie ook een buurtmoestuin opstarten of moestuinbegeleiding krijgen? Stuur een mailtje naar info@gentklimaatstad.be.

 


Nieuws

Heb je iets aan te kondigen? Een leuk recept ontdekt of een blogpost die je wil delen? Een boeiend artikel ontdekt over voeding? Publiceer het hier!