Over pastinaakzaad en Gentse groentenrassen

Over pastinaakzaad en Gentse groentenrassen

Van vroeger en nu: levend agrarisch erfgoed

Voor de opkomst van de industriële landbouw had elk huis met een tuin ook een moestuin.  En in die moestuin werden meestal ook gewassen geteeld uit zaden die men zelf selecteerde.  Zo zijn vele honderden rassen ontstaan, stuk voor stuk perfect aangepast aan plaats, tijd en omstandigheden.  Door elk jaar opnieuw de planten te kiezen die het best voldeden aan de gekozen criteria, evolueerden de gewassen mee met weer en klimaat.  Op die manier ontstonden na vele honderden selecties, die uitgevoerd werden over de generaties heen, zeer robuuste rassen.

Gentse groentenrassen

Niet alle groenten laten zich even makkelijk veredelen in een huis-tuin-en-keuken-context.  Veel soorten kruisen nogal makkelijk met verwante variëteiten, zoals de meeste kruisbloemigen, waaronder vooral kool- en raapvariëteiten.  Andere soorten hebben dan weer nood aan een ruime genetische basis, waardoor het bijna niet mogelijk is om die op kleine schaal te selecteren, zoals bv. wortel- en preirassen (waarvan je al gauw enkele honderden planten nodig hebt).  

Er zijn echter veel gewassen die zelfs met enkele planten al interessant uitgangsmateriaal vormen om mee verder te telen - vooral als verschillende tuiniers in dezelfde regio hetzelfde ras telen en geregeld zaden met elkaar uitwisselen, zoals dit vroeger ook gebeurde (en nog steeds gebeurt in kleinschalige landbouwculturen zoals de Indische dorpsgemeenschappen).  Zo kun je bv. in elke buurttuin of in elke wijk van 1 of meer soorten groenten een ras 'adopteren' en verder veredelen, door afspraken te maken rond de criteria waaraan een geschikte moederplant moet voldoen.  De mooiste planten mogen dan in bloei komen, de zaden worden allemaal samengelegd en gebruikt door alle tuiniers om het volgende jaar mee verder te telen.  Na verloop van tijd krijg je zo een heleboel sterke 'Gentse groentenrassen'!

Gewassen die zich lenen om zelf of gezamenlijk zaden uit te kweken zijn o.a.:

  • veel soorten kruiden en bloemen (goudsbloem, salie, marjolein, basilicum..)
  • peulvruchten (bonen, erwten, tuinbonen)
  • verscheidene wortelgewassen (schorseneer, haverwortel, klis, pastinaak, ..)
  • allerlei bladgewassen (slasoorten, snijbiet, melde..)
  • diverse snelgroeiende bladkolen (rucola, tuinkers..)
  • een aantal vruchtgewassen (bv. tomaten, pompoenen..)
  • ... (ik ben er zeker een heleboel vergeten!)

Uit de praktijk: pastinaakzaad

Zelf verzamel ik zaden van allerlei soorten gewassen.  1 van die soorten is pastinaak.  De pastinaak is een 'herinnerde groente' - dit uit de kluiten gewassen wortelgewas, dat voor de komst van de aardappel deel uitmaakte van ons basisdieet, is helemaal terug van weggeweest.  Het is een superveelzijdige én gezonde groente, die doorgaans weinig last heeft van ziektes en plagen (behalve woelmuizen tijdens de winter, die zijn er ook dol op!).  Je kunt pastinaak zaaien van maart tot eind juni, de wortels oogst je van oktober tot maart van het volgende jaar.  Het is een tweejarige groente - als je een pastinaak in de grond laat zitten, schiet die het volgende jaar in bloei.  De mooie gele bloemschermen lokken zweefvliegen, sluipwespen en ander plaagbestrijdend klein grut naar je tuin, en de stengels zijn erg in trek bij bladluizen, die zo meestal wegblijven van je andere groenten.  Het is dus een win-win-situatie op veel vlakken om een aantal pastinaken in het zaad te laten schieten.

De selectie

Pastinaak behoudt slechts 1 tot 2 jaar zijn kiemkracht.  Het is dus belangrijk om elk jaar voor nieuwe zaden te zorgen.  Voor mijn selectie kies ik steeds de mooiste pastinaken uit.  Dit jaar ga ik voor 8 exemplaren.  Op de foto (hoofdafbeelding van dit artikel) zie je van links naar rechts:

  • 1. Voor mij de ideale pastinaak - niet te groot, mooi conisch gevormd
  • 2. Maakt weinig blad aan -> meer nadruk op wortelvorming (is wat ik wil)
  • 3. Grote wortel, echter wel met barsten (wegens overvoeding, maar dat is mijn fout)
  • 4. Idem - én maakt weinig blad
  • 5. Maakt weinig blad, maar is minder spits dan zijn soortgenoten.
  • 6. Mooie vorm en maakt weinig blad
  • 7. idem als 6
  • 8. Wortel verdikt tot diep in de grond; maakt meer blad dan de andere pastinaken -> deze steek ik er bij voor de genetische variatie

Vervolgens is het wachten tot de zaden in de nazomer afrijpen.  Dan kies ik ook weer voor de mooiste schermen met de grootste zaden.  De rest kun je eventueel nog oogsten voor culinair gebruik: pastinaakzaad ruikt, smaakt en oogt gelijkaardig als de zaden van dille, engelwortel of bereklauw, en kan ook op gelijkaardige wijze in de keuken verwerkt worden (in stoofschotels, in thee, als verteringshulp bij copieuze gerechten, als aroma in desserts ...).

Veel succes met het teeltseizoen - deel op dit forum gerust al je zaadteeltervaringen, zodat we van elkaar kunnen leren!

 

1 Reactie
Reageer
  • Door Diëgo Van De Keere | op 01-10-2016
    Er is ook een interessant boekje uit van Velt: 'Zelf Zaden Telen' waar allerlei informatie in terug te vinden is. Ook in hun 'Handboek Ecologisch Tuinieren' vind je bij alle groenten een stukje over zaadteelt terug.

Buurtmoestuinbegeleiding

33 leden
sinds 18/06/2015
Buurtmoestuinbegeleiding

In deze groep kunnen jullie ervaringen, ideeën, tips... uitwisselen met de andere buurtinitiatieven die we begeleidden vanuit Stad Gent. Ook kunnen er eventueel afspraken gemaakt worden rond samenaankopen, gedeeld gebruik van materiaal, uitwisseling van kennis en vaardigheden... Laat je gaan, en zet zeker ook je project op de kaart!

Willen jullie ook een buurtmoestuin opstarten of moestuinbegeleiding krijgen? Stuur een mailtje naar info@gentklimaatstad.be.

 


Nieuws

Heb je iets aan te kondigen? Een leuk recept ontdekt of een blogpost die je wil delen? Een boeiend artikel ontdekt over voeding? Publiceer het hier!