Verslag Buurttuincafé 4 @ De Bijgaard: OOGST!

Verslag Buurttuincafé 4 @ De Bijgaard: OOGST!

We hebben alweer de vierde editie van het buurttuincafé achter de rug.  Het concept: in een Gentse buurtmoestuin komen buurtmoestuiners samen om elkaars plekje te bewonderen, contacten uit te wisselen en tips en truukjes mee te pikken aangaande een bepaald thema dat in veel tuinen terugkeert.

Deze keer waren we te gast in De Bijgaard.  Een impressie voor wie er niet bij kon zijn…

Oogstspotten in De Bijgaard

Na een korte voorstelling, waarbij duidelijk werd wie welke buurtmoestuin vertegenwoordigde, trokken we de oase in die de Bijgaard reeds geworden is, op zoek naar oogst.  Vooral heel veel verbaasde en verwonderde blikken bij het zien van deze spectaculaire buurtmoestuin.  De eerste bakken in deze voormalige verwaarloosde fabrieksgebouwen werden pas in februari opgebouwd en nu al waan je je in de grot van Ali Baba.

Een speelkasteel voor de kinderen, dolgelukkige kipjes, klimmende hop en smakelijke frambozen, echte appelbomen en perelaars met vruchten overladen.  Moestuinbakken waar je letterlijk tussen de wortels, bietjes en aardappelen kan gaan zitten.  De oohs en aaahs waren niet uit de lucht gegrepen.  Dit is waar je met doorzettingsvermogen en een goed netwerk kan geraken.  Overal kruiden en bloemen en juist ja, de snoezelhoekjes, kunstwerken op de muur… Een superdeluxe bar met kruidig Bijgaardewater maakt het af.  Dit is een secret garden zoals je ze alleen kan dromen in de stad.

Na lang wikken en wegen werd in deze tuin voluit gekozen voor samentuinieren.  Geen aparte vierkante metertuintjes, maar allen samen (intussen zijn een 30-tal gezinnen aangesloten) in de steeds groeiende verzameling moestuinbakken.  Kern van deze tuin zijn de zeven moestuinbakken van ongeveer 9m2 elk.  Ze zijn ruim 60cm diep wat heel veel mogelijkheden biedt naar teelten.  In een teeltrotatie gaan elk jaar de gewasgroepen één bak verder doorschuiven.  Dat helpt enorm om de boel gezond te houden en ziektedruk te verminderen.  Ook is de uitgekiende rotatie zo opgesteld dat na een teelt die stikstof achterlaat in de grond, een groep gulzige eters komt, de kolen bijvoorbeeld.  Ook aan onkruiddruk is gedacht in deze rotatie.  Na de wortelgewassen, die weinig onkruid onderdrukken, komt een teelt die weinig onkruid de kans laat en de bodem goed bedekt, in dit geval aardappelen.  Zo blijft de hele tuin gezond.  Wij liepen elke gewasgroep af op zoek naar oogst…

VRUCHTGEWASSEN

Overvloedige courgetten waren de perfecte opener om het te hebben over oogsttechnieken.  Er zijn groenten die steeds meer produceren naarmate we ervan oogsten.  Klinkt ideaal voor de samentuin natuurlijk.  Beter 30 smakelijke kleinere courgettes dan 2 veel te grote en fletse exemplaren.  Zo kunnen alle tuiniers kennismaken met de heerlijke versheid van eigen teelt. Ook de suikermais is op komst.  Het vruchtgewassenperceel werd ingezaaid met een ondergroei van incarnaatklaver.  Deze levende mulch houdt onkruiden weg, zorgt voor een frisse en rulle bodem eronder en trekt bijtjes aan met de mooie bloemen.  Maar bovenal kunnen we gebruik maken van z’n stikstoffixerende eigenschappen.  Door de plant onder stress te zetten (lees: af te maaien) gaan de worteltjes de stikstof die ze eerder fixeerden uit de lucht loslaten in de bodem.  Ideaal voor onze vruchtgewassen.

Met de tomaten loopt het minder succesvol.  Ze groeien heel mooi over de rand van de bak en vormen zo een smakelijke plukhaag met rode en gele smaakbommetjes op plukhoogte.  Nu ja, dat was het plan…

Het vochtige warme weer heeft de schimmel met de mooie naam ‘Phytopthora’ in de tuin uitgenodigd.   Aangetaste delen rigoreus wegsnoeien en de planten luchtig en droog houden zijn vooral preventieve maatregelen.  Wat ook goed helpt is bestrooien met lavameel.  Verder zijn voor deze groeiplek in open lucht ook vooral de keuze voor kleine snelgroeiende soorten belangrijk: gele peertomaatjes, olijftomaatjes, kerstomaatjes in alle kleuren en microtomaatjes rijpen zo snel af dat ze de schimmel voor blijven.  Hier kiezen we ervoor om de tomatenplanten te rooien en plaats te maken voor veldsla, andijvie, groenlof en andere herfstteelten.  De tomaten voor volgend seizoen proberen we in de bakken tegen de warme bakstenen muur in een heel open groeiwijze geleid langs touwtjes en onder een dakbeschutting te plaatsen.  De onrijpe groene tomaten kunnen we niet zo opeten, maar ze zijn wel heerlijk in groene tomatenchutney!

BLADGEWASSEN

In de bak van de bladgewassen genieten we van sla in alle vormen en maten.  Voor een samentuin als de Bijgaard, waar niemand zijn eigen bak of tuintje heeft, is het heel interessant om voortdurend aanvoer van jonge verse groenten te hebben. Uiteraard zijn sommige soorten daar beter geschikt voor dan andere.  Ook de manier van oogsten kan een groot verschil maken.  Hier trekken we een rijpe krop sla  niet helemaal uit de grond, maar laten we het groeihart ongemoeid en plukken zo wekenlang telkens nieuwe knapperige verse blaadjes.  Op deze manier heb je van dezelfde vierkante meter veel meer opbrengst en ook veel langer in het seizoen.  Gaatjes die vrij komen in je percelen of bakken kan je snel invullen met tuinkers, oosterse slamix, mosterdblad,...  Je kunt zo’n  zaadmix kant en klaar kopen of deze zelf samenstellen.  Dik zaaien is dan weer een techniek die als voordeel heeft dat er dan geen andere onkruiden kunnen ontkiemen.  Hiervoor zaai  je dik op rijtjes met ongeveer 20cm tussenruimte tussen de rijen.  Door met een schaar ongeveer twee cm boven het groeihart alles weg te knippen oogst je zo het hele seizoen door verse gemengde sla.  Bijkomend voordeel is dat je de jonge kiemplantjes van jouw slasoorten leert herkennen op die manier - zowel qua groeiwijze als qua smaak, die soms subtiel verschillend is naargelang het stadium waarin je oogst.  Terwijl je aan het dunnen bent om jouw groeiende sla meer ruimte te geven kan je immers meteen jouw “wiedsel” oppeuzelen!

Koning in dit bladgewassenbed is hier toch wel de regenboogsnijbiet.  In al hun kleuren (al zijn oranje en rood wel de populairste) kan je werkelijk blìjven snijden van deze forse knakkers.  Opnieuw laat je hier het groeihart staan en breek je de buitenste bladeren af.  Tijdens een zachte winter kan de plant zelfs in je tuin blijven overwinteren en heb je de hele winter door een constante aanvoer van verse warmoes.

Half augustus lukt nog prima om de gaatjes in je moestuin op te vullen met winterpostelein, kervel, tuinkers, tuinmelde, snijslamix en als we even onze teeltrotatie doorprikken heb je nog al die mooie aziatische groenten ter beschikking, zoals mosterdsla, mizuna, paksoi,... Wie graag bitter lust kan nu massaal veel andijvie, groenlof, molsla,cichorei,... uitplanten.

In onze stadsmoestuin bestaat er niet langer zoiets als een ‘ rustseizoen’.  Het hele jaar door zaaien zorgt voor een continue opeenvolging van oogsten.

KOOLGEWASSEN

Wat weren ze lekker die knapperig verse broccolitjes.  Maar oeps, oei ...hebben we ze te snel uitgetrokken?  Als je de hoofdstam uitsnijdt kan je gerust nog een heleboel kleinere maar superzachte nevenscheutjes oogsten waarmee je alles samen ook nog aan je portie broccoli geraakt.

Op de vrijgekomen plek staan al savooien, spruitjes en bloemkolen te groeien.  Ze zien er heel goed en groeikrachtig uit maar als we dichterbij kijken zien we heel wat koolmotjes en andere rupsen-in-wording.  In een ecologische tuin is preventie heel belangrijk.  Het is niet mooi, maar wel heel effectief en praktisch in deze verhoogde bakken om het kolenperceel in te stoppen onder een insectengaas.  Wel beter iets vroeger op het seizoen want nu zullen er wellicht al veel rupsjes onder zitten.  Mulchen met geurige kruiden (de Tagetes nana uit de andere bedden bijvoorbeeld) of kruiden als koriander en oregano onder en tussen de kolen zaaien geeft soms heel mooie resultaten, maar met de netten speel je natuurlijk helemaal op zeker.

De ervaring met rucola was spectaculair: vers, in pesto, de bloemetjes én de blaadjes, ... De planten waren zo productief dat ze gewoon niet op te eten waren.  Nu staat er nog een klein deeltje lekker door te schieten om eigen zaadjes te oogsten voor het najaar en volgend jaar.

Ook voor deze gewasgroep geldt dat we vooral teelten willen die steeds meer produceren naarmate we er meer van oogsten.

Dus niet de zware grote sluitkolen die enorm veel plaats innemen en waarbij we in de problemen komen om deze te verdelen.  Wél liever enkele keren verse koolrabitjes, sappige radijzen of jonge spitskooltjes.  Ook palmkolen en Russische bladkolen zijn heel interessant voor de samentuin.  Je blijft gewoon doorplukken en er komt steeds meer vers smaakvol blad.  In het volgende voorjaar schieten de kolen door en smikkelen we de verse bloemhoofdjes op of oogsten we eigen zaad.

Een ander nadeel van de teelt van grote sluitkolen  rode en witte kool, bloemkool en savooikool op een beperkte oppervlakte is dat deze heel lang op het veld moeten blijven staan terwijl er dan eigenlijk niks te oogsten valt.  Voor een tuin met 30 gezinnen hebben we ook heel veel plaats nodig om iedereen van voldoende kolen te voorzien.

We denken hier dan ook eerder aan inmaken en fermenteren om zo elk gezin een proevertje te kunnen meegeven.

PEULGEWASSEN

Peulgewassen zijn dan weer een andere gewasgroep.  Knapperige peultjes, versgedopte erwten, zalige tuinbonen, boterzachte staakprinsessen en slingerende Borlotti’s.  Wat een smaakvolle bak had dit kunnen worden! Hmmm...maar tuinieren is niet alleen succesverhalen oogsten.  De tuinbonen krullen en roest is er al heel snel aanwezig.  Van de andere boontjes blijft niet zoveel over.  Wellicht is deze verse compostgrond gewoon te rijk voor onze peulgewassen, die eerder van schralere, stikstofarme bodems houden.  De leeggekomen plekjes inplanten met Tagetes nana was een heel goede zet: zo blijft de bodem bedekt, hebben we geurige kruidige mulch ter beschikking en kunnen we hiertussen nog een laatste keer voor 2016 struikprinsessen zaaien.

Benieuwd of de peulgewassen het volgend jaar beter zullen doen in de bak waar nu de aardappelen hebben gestaan.

AARDAPPELEN/AARDBEI

Voor- en nateelten krijg je in dit bed mooi geïllustreerd. Enkele weken geleden stonden hier nog mooie aardappelen te bloeien.  Nu zijn ze gerooid. (waauw wat is dat een leuk gevoel om patatten te oogsten met zijn allen in deze jonge samentuin!).  Op de vrijgekomen ruimte is het zeer interessant om nog een nateelt in te zaaien.  Aardappelen laten de bodemstructuur heel goed achter, er is amper onkruiddruk en er is best wel wat voeding opgenomen door de aardappelplanten.  Perfect begrijpelijk dat ze hier dus voor een teelt van winterwortelen hebben gekozen.  Wortelen kiemen traag en dat kan dus knap lastig worden om de kiemplantjes te onderscheiden van kiemende “onkruiden”.

Het effect van mulch of bodembedekking was hier ook heel mooi waar te nemen. De regenbuien hadden de naakte grond al wat laten dichtslibben. Even opkruien met een harkje of zelfs gewoon een vork en dan een dun laagje organisch materiaal erop als een deken - een soort tweede huid zeg maar - en klaar!  Ongeveer alle groen materiaal uit de tuin kan daarvoor worden gebruikt, behalve wortelonkruiden en bloeiende planten die al bijna in het zaad staan. Perfect om de tagetes af te knippen en te versnipperen.  Er was zelf nog veel oude laurier bij een tuinier thuis. Gewoon versnipperen en als bodembedekker tussen de planten leggen. Wat een luxe...winterwortelen op een bedje van laurier. Dat worden onbetaalbaar lekkere wortelen!

De aardbeien doen hun naam als bodembedekker alle eer aan, maar geen enkele bloem te zien tot hiertoe.  Er werd aangeraden verschillende rassen in de Bijgaardtuin aan te planten om een betere vruchtzetting te bekomen.  Ook is augustus het geknipte moment om aardbeistekjes te nemen en uit te planten.  Heel simpel eigenlijk.  Je neemt van elke moederplant telkens de eerste uitlopers, en pot die in of plant ze meteen op de nieuwe plek. Tussen de opgefriste planten breng je weer een verse laag mulch aan.

WORTELGEWASSEN

En in onze basismoestuin is er dan nog één bak van ongeveer 9 m2 over voor de wortelgewassen.

Kleur vind je ook hier met chiogga bietjes, rode biet, goudkleurige bietjes en zalig lekkere worteltjes.

Grappig dat beginnende tuiniers allen een beetje over de drempelvrees heen geholpen moeten worden om die wortel uit de grond te trekken en te durven oogsten.  Maar wat een fiere blijheid en kinderlijke trots bij het zien van jawel, “ne vried schunen wurtel” geen spatje, schrammetje of knaagspoor van wat dan ook.  En ze zijn lekker!  Op een echt dienblad werden ze in schijfjes gesneden en aangeboden.  Een nieuwe versheidsstandaard is in ontwikkeling in de Gentse binnentuinen...

Groenten jong genoeg durven oogsten geeft zeer veel smaakwinst.  Dat leert ons vooral de knolvenkel.  We wilden net gaan oogsten toen vlinderkenner Diëgo enkele kleine rupsjes van de koninginnepage ontdekte.  Dit is permacultuurtuinieren in de praktijk: een Bijgaardtuinier spaart met plezier enkele venkels en wortelen uit de mond om koninginnepagerupsen op te kweken…

Ook biodiversiteit in de tuin is een waardevolle oogst...

VASTEKRUIDENBAK

Er is nog zoveel lekkers dat we in geen enkele gewasgroep ingepast kregen, onze teeltrotatie zou teveel in de war gestuurd worden met deze vaste teelten ertussen.  Dus kregen de vaste groenten een glansrol en een hele bak voor zichzelf.  Artisjok en kardoen, eeuwige moes, rabarber, hysop, dragon en nog zoveel mooie kruidige groenten vinden hier een zalige samengroeiplek.  Zelfs de hoop compost die ligt af te rijpen werd niet ongemoeid gelaten en kreeg een deken van koolrabi, pompoenen en courgettes over zich heen.

Goe bezig die Bijgaardtuiniers!

OP CAFÈ IN DEN HOF…

Van al dat praten krijg je dorst.  Na een passage aan de heerlijk verzorgde Bijgaardbar ploften we neer in de bankjes van de moestuinbakken om tussen de worteltjes verder te keuvelen over het oogsten en de praktische organisatie daarvan.

Grote gemene deler van de ervaringen van de verschillende buurtmoestuinders is dat er in het begin gevreesd wordt dat de  tuin leeggeroofd zal worden en er niks overblijft.  De praktijkervaring van de meesten laat echter net zien dat iedereen juist te bescheiden is in het oogsten.  Dit heeft verschillende redenen.  1 daarvan is dat vaak niet iedereen de ervaring heeft in het tijdig en op een juiste manier oogsten.   Het voorstel waar we ons meest kunnen in vinden is enkele vaste tuiniers meenemen op een oogstwandeling waarna zij steeds die kennis op hun beurt weer doorgeven aan de anderen.  Een vast oogstmoment op zondagvoormiddag werkt hier ook goed en alles wordt mooi op een winkelkarretje uitgestald om mee te nemen.  Bij tijdelijke overvloed komen er suggesties om te verwerken, uit te delen, extra oproepen om hun deel te komen halen.  Een aantal andere tuinen met minder medewerkers kiezen ervoor om met de oogst soep te maken en op die manier uit te delen en de buurt erbij te betrekken.

Zoals dat gaat met cafépraat gaat het gesprek vaak alle richtingen uit.  We hadden het snel over het betrekken van vrijwilligers bij de tuinwerking.  Hoe motiveer je mensen om te komen tuinieren, hoe kan je jouw trekkersgroep vergroten,...

Het werd snel duidelijk dat geen enkele aanpak door te trekken is naar alle Gentse buurtmoestuinen.  Elke tuiniersgroep en locatie is verschillend en het is vaak de samenstelling van de buurt die bepaalt wat er het beste zal lukken.  In de Bijgaard werd gekozen voor een lidmaatschap met een dertigtal gezinnen, met een lidgeld en engagement om gratis vormingen te volgen.  Intussen is de groep zo groot dat deze in verschillende werkgroepen kan worden opgesplitst.  Het is wat zoeken hoe deze groep meer aansluiting kan vinden bij de andere gemeenschappen in de buurt.  Er zijn veel activiteiten die ontmoeting stimuleren op deze plek.  De tuin is eigenlijk meer een middel dan een doel.

In buurten met een meer gemengde samenstelling is het moeilijker om voor het echte samentuinieren te gaan en wil elke tuinier vaak meer zijn/haar individuele tuintje.  In zulke groepen is het dan ook vaak moeilijker om de trekkersgroep te versterken. Vaak blijkt samen koken en eten een heel interessante piste om aansluiting te vinden. Contact zoeken met wijkregisseurs en met voorzieningen in de buurt lijkt soms voor de hand liggend maar blijkt soms toch een moeizaam proces.

De doelstelling van dit buurtuincafé om ‘De oogst te delen’ kreeg daardoor een nog ruimere invulling: samen met een klein deeltje van de Gentse buurtmoestuinscene genieten van de avondzon terwijl de geur van wortelloof en gezonde humus ons even deed vergeten hoeveel moeite het soms kost om doorheen de afkeuringen en administratieve lasten heen te breken in de queeste om verloederde plekjes in de buurt om te zetten in ontmoetingsplaatsen waar veel meer groeit dan enkel groentjes.

Na afloop stapten en fietsten de geïnspireerde Gentse buurtmoestuiniers terug naar hun eigen stek, maar niet voor ze overladen werden met plantgoed, gekregen via VLAM vanop de Gentse Feesten.

Buurttuiniers opgelet:

  • Shiso, muntbasilicum, citroengras, citroentijm, regenboogsnijbiet, kaasjeskruid, ... staan hier nog steeds beschikbaar voor snelle beslissers om hun Gentse buurtmoestuin verder aan te kleden. Stuur hiervoor een mailtje naar joke.dieryckx@gmail.com
  • Meer weten over zomer-to-do's in en rond de moestuin?  Check de link (zie lager)

Wil je zelf ook eens van dichtbij kennismaken met ‘het Buurttuincafé-gevoel’?

  • Op 21/08 is er een 'buurttuin-fietszoektocht' die je naar de mooiste Gentse buurtmoestuinen brengt. Er is daarna mogelijkheid om aan te sluiten bij de lekkere BBQ in de tuin van Heden, Meierij 178,9050 Gentbrugge. Ook het vertrekpunt van de fietstocht om 13.00u

https://www.facebook.com/events/913654798763154/

  • Op 30/09 gaat het volgende Buurtmoestuincafé door in Het Landhuis, Warmoezeniersweg 10, in Gent met als thema : De autonome buurttuin: zelforganisatie in de buurtmoestuin. 19.00u-22.00u
2 Reacties
Reageer
  • Door Kristien Weyts | op 20-08-2016
    De larve van de koninginnepage lust meer dan alleen loof van worteltjes en venkel. Ik vond er vandaag één op de bladpeterselie :).
  • Door Diëgo Van De Keere | op 20-08-2016
    ah super! Ja, die eet eigenlijk veel verschillende soorten schermbloemigen. Heb ze ook ooit al op Fluitenkruid gevonden langs een berm, en op dille.

Buurtmoestuinbegeleiding

33 leden
sinds 18/06/2015
Buurtmoestuinbegeleiding

In deze groep kunnen jullie ervaringen, ideeën, tips... uitwisselen met de andere buurtinitiatieven die we begeleidden vanuit Stad Gent. Ook kunnen er eventueel afspraken gemaakt worden rond samenaankopen, gedeeld gebruik van materiaal, uitwisseling van kennis en vaardigheden... Laat je gaan, en zet zeker ook je project op de kaart!

Willen jullie ook een buurtmoestuin opstarten of moestuinbegeleiding krijgen? Stuur een mailtje naar info@gentklimaatstad.be.

 


Nieuws

Heb je iets aan te kondigen? Een leuk recept ontdekt of een blogpost die je wil delen? Een boeiend artikel ontdekt over voeding? Publiceer het hier!