10 tips voor de startende schoolmoestuin

10 tips voor de startende schoolmoestuin

Je wil graag een schooltuin beginnen op jouw school?

Proficiat, je hebt net een hele generatie de mogelijkheid gegeven om rechtstreeks contact te maken met de oorsprong van voedsel en met het hele ecosysteem er omheen!

Maar hoe begin je er aan, aan zo'n schooltuin?  Het standaard antwoord: 'dat hangt er van af'.  Elke school is anders - het DNA van de school, de buurt, de ruimte waar je wilt telen én de schoolcultuur spelen hierin allemaal een rol.  Toch zijn er een aantal zaken die alle 'schooltuin-start-ups' gemeen hebben.  Hieronder vind je enkele tips die je op weg kunnen helpen.

0. Droom

Elke schooltuin begint bij een soort droom of visie - een 'vonk' die het idee laat rijpen.  Deze kan aangestoken worden door een bezoek aan een bestaande schooltuin, maar ook door iets wat je gehoord / gelezen / geproefd... hebt.  Het is deze vonk die het hele gebeuren in gang zet en waardoor je misschien hebt besloten om dit bericht te lezen.  Koester hem, geef hem voeding en houd het vuur brandende!  Wellicht zal er dan al gauw iets prachtig uit voortkomen.

1.  Deel je droom en maak een moestuinteam

Uit wie bestaat je moestuinteam?  Wat zijn hun vaardigheden?  Wat is de draagkracht van je team?

Schoolmoestuinen kunnen worden opgestart op initiatief van ouders, leerkrachten, het MOS-team, buurtbewoners, naburige verenigingen... en allerlei vaardigheden kunnen van pas komen bij het opstarten en uitbouwen van de schooltuinwerking.  Wie zijn steentje wil bijdragen kan dat dus zeker ook zonder groene vingers.  Denk bv. aan planning, het maken van constructies, het bijhouden van een logboek, foto's maken, knutselwerkjes, koken, meehelpen op werkdagen, water komen geven tijdens de vakantie...  (Met groene vingers word je overigens niet geboren - het is het gevolg van een proces van leren en proberen).  Weinig moestuinervaring?  Begin met de eenvoudige teelten (radijs, snelle bladgewassen, werk met plantgoed ipv te zaaien..) en zoek 'versterking' van je team door mensen met meer ervaring.

De draagkracht van je team bepaalt de invulling van de tuin en de manier / het tempo waarop deze wordt aangelegd en uitgewerkt.

2. De grond van de zaak

Kun je rechtstreeks in de grond, moet het in bakken of ga je een stuk verharding uitbreken?  Is de ondergrond vervuild of niet?

Op een vervuilde bodem kun je soms niet of moeilijk tuinieren.  Werken in bakken is dan vaak de enige optie.  Sierbeplanting kan natuurlijk wel.  Kun je wel in de volle grond werken, dan geniet dit altijd de voorkeur: zo zijn de planten minder van de mens afhankelijk.

3. Observeer en ontwerp

Wil je enkel een klein moestuintje met wat kruiden, of wil je eigenlijk de hele speelplaats vergroenen, waarbij de moestuin slechts 1 stukje van de puzzel is?  Wat is er allemaal mogelijk?  Klimplanten op het schoolhek?  Zuiderse kruiden op de speelplaats?  Schaduwplanten in een verloren hoek?  Frambozen tegen de muur?

Is er in je team voldoende animo en kennis aanwezig om het wat grootschaliger aan te pakken, denk dan in eerste instantie groot en wild en betrek hierbij ineens alle partijen: ouders, leerkrachten, kinderen, buurtbewoners...  je hoeft nog niet overal alle soorten te benoemen en nog niet alles hoeft te kloppen - het is een brainstorm.  Gebruik hiervoor eventueel het model 'PASTE' (Plants, Animals, Structures, Tools, Events) - Welke planten / dieren wil je telen of lokken?  Welke structuren wil je plaatsen?  Welke materialen zijn er nodig?  Welke evenementen gaan er allemaal door op de plek?  Zoek de juiste zone voor elke structuur en voor elk event en zoek de juiste planten en dieren voor elke structuur of voor elk event.  De tools zijn er om alles aan te leggen / te onderhouden.

Zo'n brainstorm-avond is naast het verkrijgen van allerlei interessante input ook een ideaal moment om extra leden voor je team te ronselen.  Het is na afloop van zo'n brainstorm wel belangrijk dat er snel iets mee gedaan wordt: prik een volgende datum in het proces, kies de meest direct haalbare voorstellen er uit, maak een lijst met alle to do's en wijs deze toe - keep the momentum!

4. Locatie

Wat is de meest geschikte plek voor een moestuin? 

Een moestuin is een structuur waarin doorgaans zonminnende één- of tweejarige planten worden geteeld, samen met langs de randen eventueel wat kruiden, bloemen, vaste planten en bessen.  De beste plaats is dus een plekje in de zon, idealiter uit de weg van sport en spel, maar niet uit het zicht, zodat de tuin wél leeft voor iedereen.

5. Grootte

Hoe groot wil je je moestuin?  voor 1 klas of voor de hele school?  Met alle klassen samen in 1 tuin of allemaal aparte tuinen?  

Een intensief gebruikte en goed opgevolgde moestuin kan tot 3 oogsten op dezelfde plek opleveren.  Hierdoor kan een kleine ruimte soms evenveel of zelfs meer oogst opleveren dan een grotere, minder intensief gebruikte ruimte.  Maar: hoe intensiever je teelt, hoe meer tijd, kennis en onderhoud dit vraagt.

Indien mogelijk zorg je het best voor minimaal 5 verschillende teeltbedden of bakken van elk ongeveer 1 vierkante meter: 1 voor elke gewasgroep (volgens het systeem van teeltwisseling - zie ook https://www.slideshare.net/secret/uyuiU6nO6pkMAT - kun je zo alle gewasgroepen een plekje geven en de bladgewassen gebruiken om lege plekjes in ruimte en tijd op te vullen).     

Je kunt de percelen natuurlijk ook groter maken.  Dan werk je in je teeltplan best met gewassen die makkelijk veel ruimte innemen of de bodem snel bedekken: pompoen, pastinaak, kropsla, oost-indische kers, ...

6. Kennis

Welke kennis is er aanwezig?  Hoe kan deze optimaal benut worden met een minimale werklast?

Een interessante mogelijkheid: elk leerjaar werkt rond 1 bepaalde gewasgroep -> zo hoeft een leerkracht slechts de teelt van 1 gewasgroep plus enkele voor- of nateelten te beheersen terwijl de kinderen doorheen hun schoolloopbaan alle gewasgroepen leren kennen.  Je kunt de leerlingen ook zelf te laten opzoeken hoe je 1 van de groenten in je tuintje kweekt.  

Een andere interessante mogelijkheid: zoek 'peters en meters' van een bepaalde groentesoort.  Deze mensen geven eventueel hun kennis door aan de volgende peters en meters.  Voor teelten die langer duren dan het schooljaar (wortel, pastinaak, pompoen, ...) kunnen de leerlingen van een klas hun ervaringen bijhouden in het 'moestuinlogboek'.  Deze logboeken vormen zo een bron van kennis en ervaring voor volgende jaren, waardoor deze steeds verder kan worden uitgebouwd.  (Hoe zo'n logboek er kan uitzien en wat er allemaal in kan is voer voor een volgende post!) 

7. Tijd

Hoe intensiever je teelt, hoe meer tijd je er moet in steken.  Aan de ene kant van het spectrum heb je de intensieve moestuin met meerdere oogsten op dezelfde oppervlakte, aan de andere kant van het spectrum heb je de extensieve vaste plantentuin ('permacultuurtuin') met vooral bodembedekkers, vaste planten, kruiden, bessen,...  Deze zijn zelfredzamer, waardoor de tuin reeds na 2-3 jaar bijna geen onderhoud meer vraagt.  Dan is het vooral nog 'wieden en oogsten'.  In de tussentijd kun je bloemen en 1-jarige groenten kweken tussen de opgroeiende planten.  Dit systeem is wel vrij kennis-intensief -> groene vingers, een goed ontwerp, een 'onderhoudsplanning' en enkele jaren volgehouden inzet zijn hierbij heel belangrijk.

8. Teeltplan

Wat willen jullie met de groenten doen? (geleidelijkaan oogsten, gebruiken voor schoolfeesten, gebruiken in kooklessen...).  Wanneer moeten de groenten / kruiden / bessen klaar zijn?  Wat gebeurt er tijdens de zomervakantie?  

De bestemming van de oogst bepaalt de planning van de moestuin.  Hoe beter je plant (in alle betekenissen), hoe meer je zult kunnen oogsten.  Bovendien voorkom je zo teleurstellingen als je bv. een courgetteplant wil zetten halverwege mei maar tot de vaststelling komt dat je moestuin al helemaal volgeplant staat.

Het voordeel van een goed uitgewerkt teeltplan is dat je dit jaar na jaar kunt blijven gebruiken.  Zo heb je eigenlijk bijna geen extra denk- en puzzelwerk meer: je hoeft gewoon de planning te volgen.  In de praktijk duurt het meestal een jaar of 2-3 voor een teeltplan op punt staat, want de ervaring leert dat groenten zich niet altijd zoals 'in de boekskes'.

9. Natuur en biodiversiteit

Een ecologische moestuin stopt niet bij je bak of je groentenperceel.  Een groententuin maakt immers deel uit van een veel groter geheel (zie punt 3).  Hoe meer je zorgt voor de natuur, hoe meer de natuur zorgt voor jou.  Bovendien bieden allerlei maatregelen om de natuur te ondersteunen een enorm potentieel aan kunstige knutselwerkjes (bijenhotels, een kruidentuintje, takkenwal, minivijver, composthoop,...), educatieve verhaallijnen (allemaal beestjes: rups tot vlinder, bladluis-melkende mieren, vraatzuchtige monsters in zakformaat, meesters in vermomming, kieskeurige eters, ...) en extra oogst (kruiden, eetbare bloemen, bessen, knollen, vaste groenten, vlecht-takken ...).  Maak van je schooltuin een paradijsje vol diversiteit!

10. Zaden en plantgoed

Sommige scholen kunnen beroep doen op de groendienst voor plantgoed, maar er zijn nog tal van andere mogelijkheden om aan plantgoed te geraken - denk maar aan de vele plantenruildagen.  Je kunt ook een oproep doen aan ouders, of klop eens aan bij andere scholen, ...  Zaden blijven doorgaans meer dan 1 seizoen bruikbaar als je ze juist bewaart (koel, droog en donker).  Bovendien kunnen ook zaden geruild worden.  Van veel soorten kun je makkelijk zelf zaden telen - misschien een interessante toevoeging aan de 'schoolcultuur'? (zaadteelt overschrijdt de schooljaren - het is een constante in een steeds veranderende omgeving).  Tot slot kun je ook eens aankloppen bij de lokale buurtmoestuin - misschien hebben zij nog zaden teveel, of kan er een samenaankoop georganiseerd worden?

Schoolmoestuinbegeleiding

32 leden
sinds 18/06/2015
Schoolmoestuinbegeleiding

In deze groep kunnen de scholen uit groot-Gent hun moestuinervaringen, -foto's, -documenten,... met elkaar uitwisselen.  Zo kunnen jullie leren van elkaar, afspreken om elkaars schooltuin eens een bezoekje te brengen, een samenaankoop organiseren voor zaden en moestuinmaterialen, stoefen met de mooie oogst, zaden ruilen of met enkele scholen samen een heus oogstfeest organiseren!

Wil je meer info over schoolmoestuinbegeleiding? Stuur een mailtje naar info@gentklimaatstad.be.


Nieuws

Heb je iets aan te kondigen? Een leuk recept ontdekt of een blogpost die je wil delen? Een boeiend artikel ontdekt over voeding? Publiceer het hier!